CBT to terapie, które wywodzą się z kultury anglosaskiej, bardzo pragmatycznej i racjonalnej. W przeciwieństwie do kultury kontynentalnej i większości kultury nieeuropejskich. Jednym z założeń tej terapii jest przekonanie, że tzw. pozytywne myśli, wywołają pozytywne nastroje. Niestety już sama psychologia kliniczna dostarcza przykładów, które sprawiają, że to podejście ma bardzo ograniczone zastosowanie. Tiki wokalne, często negatywne w treści nie mają bezpośredniego wpływu na negatywny nastrój. W wielu kulturach pozytywne myślenie może wywołać bardzo negatywne konsekwencje społeczne, irytację lub poczucie zniewagi. To nigdy nie kończy się pozytywnym nastrojem. Z rozbawieniem śledziłem debatę w którą w Australii wdał się niedawno przybyły profesor psychologii poznawczej z Oxfordu z lokalną profesor psychologii Aborygenów. Bez jakiegokolwiek doświadczenia własnego z klientami pochodzenia aborygeńskiego i typową racjonalną arogancją przekonywał o uniwersalności racjonalizmu i psychologii poznawczej. Debata nie skończyła się niczym dobrym dla brytyjskiego profesora i została przerwana przemilczeniem typowym dla wielu dyskursów, które wymykają się sztywnym granicą politycznej poprawności. Z tego samego powodu, dla którego wielu kontynentalnych europejczyków uznaje Brytyjczyków i Amerykanów za irytujących i nudnych. Człowiek z natury nie jest racjonalny i wiele rozwiązań dla cierpienia jego duszy jest bardzo daleka od racjonalizmu i pragmatyzmu. 

 

Powszechna strategia CBT skalowania nastroju, dosłownie - w skali od 1 do 10 to praktyka, która według moich wieloletnich obserwacji prowadzi do odwrotnego do zamierzonego efektu. Jak długo można czuć się “optymalnie” czyli 6 na 10? Niektórzy potrafią ten efekt utrzymywać przez wiele lat po terapii. Wraz z nieprzyjemnym poczuciem znudzenia - własnego lub otoczenia. Nowe koncepcje depresji wyjaśniają problemy z nastrojem raczej jako obsesję na punkcie optymalnego nastroju i zależności od nastroju. Poza kulturą "pozytywności" ludzie nie wydają się przywiązywać znaczenia swojemu nastrojowi. Są od niego niezależni i niezależnie od niego podejmują decyzje o swoim życiu i codziennych działaniach. Nie budzą się rano "czując się gotowi" na kolejny dzień, nie wstają z łóżka o czasie, nie idą do pracy, bo “im się chce to robić” albo “feel like doing it”. Ludzie wolni od depresji, to ludzie wolni od nastroju. Dobrego lub złego. Naiwne księgowanie nastrojów w terapii poznawczej może poprawić świadomość przeżywanych emocji. Jednak nie poprawi niczego na dłuższą metę. To zmiany w zachowaniach, realne działania - a nie myślenie - są niezbędne do wymiernej i trwałej zmiany emocji i nastroju. Stąd prymat terapii behawioralnej.

 

•••

​

Terapia poznawcza ma swoje ograniczone zastosowanie w terapii zaburzeń myślenia, np. tzw. czystych obsesji: desperackich prób kontrolowania natrętnych myśli lub jeszcze bardziej natrętnych psychotycznych głosów.

​

•••

​

Skuteczne i proste treningi koncentracji i kontroli uwagi w ADHD, trening umiejętności społecznych w autyzmie,  również są formą terapii poznawczej. 

​

•••

​

Poważnym ograniczeniem terapii CBT jest ich zastosowanie w terapii intensywnych emocji takich jak zazdrość. CBT podchodzi do tego problemu jak do nerwicy natręctw, zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych. Racjonalizowanie ryzyka zdrady w związku intymnym nie wpływa jednak na przyczynę tego lęku - problem z samooceną. 

​

​

Lektury i inspiracje:

​

The Antidote. Happiness for people who can't stand positive thinking - Oliver Burkeman 

​

The myth of self-esteem. How rational emotive behaviour therapy can change your life forever - Albert Ellis. Przewrotna książka wybitnego terapeuty. Eksploruje problemy z zachodnią obsesją na punkcie samo-oceny (self-esteem). W największym skrócie: poleca odjąć samo- (self) od oceny (esteem) a ta od razu się poprawi. Skoncentrowanie na sobie (self) i samopoznaniu to żródło zachodniej udręki. Poniższe publikacje terapii ACT mają podobne przesłanie:

​

The Happiness Trap: Stop Struggling, Start Living - Russ Harris 

​

Get out of your mind and into your life - Steven Hayes