Zaburzenia psychiczne specyficzne dla niektórych kultur
Powszechne i uznane przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) kryteria diagnostyczne zostały stworzone w oparciu o obserwacje i doświadczenia terapeutyczne ograniczone w dużym stopniu do kultury zachodniej i przede wszystkim pragmatycznej kultury anglosaskiej. Ograniczenia te związane z brakiem odpowiedniej praktyki klinicznej i zachodnią polityczną poprawnością nie pozwalają na swobodną eksplorację problemów psychologicznych specyficznych dla innych kultur. W swojej praktyce spotkałem i z sukcesem pracowałem z następującymi problemami psychopatologicznymi:
Kultury zachodnie - kontrola społeczna za pomocą poczucia winy i indywidualnej odpowiedzialności za siebie.
Zjawisko rozpoznane przez Włoskie ministerstwo zdrowia jako problem społeczny to tzw. bamboccioni. Powszechny we Włoszech i włoskiej diasporze oraz innych południowo-europejskich kulturach zwyczaj pozostawania przez dorosłe dzieci na utrzymaniu rodziców i wspólnym zamieszkiwaniu. Często nawet do czasu śmierci rodziców. Sam w sobie nie jest problemem psychopatologicznym jednak ma istotny wpływ na terapię takich problemów jak lęki separacyjne u dorosłych, hipochondria, zaburzenia obsesyjno-kompulsywne i depresja.
Kultury wschodnie - kontrola społeczna za pomocą wstydu. Lęk przed upokorzeniem, utratą twarzy i rozbudowana psychosomatyka.
Zespół objawów psychosomatycznych, które na własny użytek określam chińską depresją jest zakorzeniony w chińskim systemie kryteriów diagnostycznych zaburzeń psychicznych. Zjawisko to występuje nie tylko w kulturze chińskiej, ale praktycznie każdej południowo-wschodniej kulturze Azji i Pacyfiku. W języku chińskim określany jako shenjing shuairuo - depresja, która nie manifestuje się spadkiem nastroju lub samooceny, ale przede wszystkim zaburzeniami psychosomatycznymi (neurastenia), z których dominującym jest poczucie zmęczenia oraz problemy hipochondryczne. Trudno wyjaśnić przyczynę tego zjawiska, ale w związku z tym, że dotyczy przede wszystkim mężczyzn, można przypuszczać, że związane jest z ograniczeniami w komunikacji niezaspokojonych potrzeb emocjonalnych. Tradycyjna medycyna chińska wychodzi im na przeciw proponując różnorodne rytuały i czasochłonne procedury terapeutyczne, które zastępują relacje i bycie obiektem czyjeś czułej troski.
Inne zjawiska specyficzne dla kultury wschodniej Azji moją zawsze jeden wspólny mianownik: obsesyjne lęki o zdrowie fizyczne lub objawy fizycznej niedoskonałości: W Japonii to obsesyjny lęk przed upokorzeniem własną niekontrolowaną fizjologią (poceniem się, rumieńcami, zapachami fizjologicznymi itd) określane jako taijin kyofusho. W Korei to zespół objawów psychosomatycznych związanych z wypartą agresją hwa-byung. W kulturach południowo-azjatyckich to Koro Syndrome lub Dhat Syndrome - obsesyjne lęki hipochondryczne związane z seksualnością i poczuciem winy lub wstydu.
Autyzm dalekowschodnich metropolii
Zjawisko dotychczas typowe dla Japonii, ale występujące również w metropoliach Korei, Tajwanu, Chin, Hongkongu lub Singapurze to hikikomori. To ekstremalne wycofanie społeczne, którego nie można zredukować do fobii społecznej. W terapii przejawia się problemami typowymi dla autyzmu, hipochondrii i przewlekłej depresji. To ciekawe zjawisko, które jest wyzwaniem dla współczesnej teorii autyzmu, która oparta jest na zachodnich wzorcach normalnego funkcjonowania społecznego. Być może dlatego stosowanie zachodnich narzędzi do diagnozy autyzmu w kulturach północnej Azji przysparza ogromnych problemów. Niektóre badania populacyjne wykazują, że większość młodych mężczyzn w Korei ma objawy autyzmu, co jest niemożliwe i świadczy o nadal nieprzezwyciężonych ograniczeniach teorii i diagnozy tego zaburzenia.
Kultury pierwotne - kontrola społeczna za pomocą strachu - obsesyjny lęk przed zazdrością, zawiścią i wstyd. Lęk przed zemstą zmarłych i czarną magią.
Znany tylko w Australii termin jealousing oznacza powszechne wśród kultury aborygeńskiej zjawisko obsesyjnej i ekstremalnie agresywnej zazdrości erotycznej. To jedna z najczęstszych przyczyn zabójstw i przemocy domowej w tej kulturze. Zasilana silnymi lękami przed zawiścią i czarami jest przedmiotem nieskutecznych wysiłków rządu Australii ograniczenia jej dewastującego wpływu na populację Aborygenów. To problem, który nie poddaje się racjonalizacji w terapii typu CBT, nie reaguje również na terapie oparte na wglądzie. Próby weryfikacji zazdrosnych przekonań mogą w tej kulturze tylko nasilić agresję. Stosowana w kulturach pierwotnych terapia narratywna pozwala osiągnąć względną poprawę, kiedy koncentruje się na budowaniu poczucia własnej wartości niezależnego od statusu plemiennego i relacji seksualnych. Przywrócenie tradycyjnej segregacji płci również wydaje się chronić kobiety i dzieci przed najbardziej ekstremalnymi formami przemocy. Nieporozumienia w kontaktach z silnie indywidualistyczną (odporną na indywidualny wstyd i afirmującą indywidualną odpowiedzialność/winę) kulturą zachodnią dodają tylko oliwy do ognia. Tradycyjne kultury nie znają pojęcia indywidualności i indywidualnej odpowiedzialności za własne czyny: skazany na więzienie za zabicie partnerki zostanie po wyjściu z więzienia… pomszczony przez resztę klanu. Aborygen uwięziony w zachodnim systemie więziennym na pewno nie zastanowi się nad skutkami swoich indywidualnych zachowań. Zastosowanie zachodniego systemu prawa karnego nasila objawy jego wstydu przed byciem odosobnionym w swoim doświadczeniu od klanu i rozbudowanego systemu rodziny i pokrewieństwa. Ekstremalny wstyd związany z tym doświadczeniem skutkuje spotęgowaniem agresji i chęci zawistnej zemsty.
Pomieszanie kultur - przemysłowa skala pedofilii i pederastii wśród białych Australijczyków.
Tradycyjne kultury papuaskie i aborygeńskie są oparte na rytuałach inicjacji seksualnej, które dla przeciętnego Europejczyka wydają się ekstremalne i niedopuszczalne. Za to bardzo atrakcyjne dla pedofilów i pederastów. Kultura zachodnia to kultura afirmująca indywidualizm i chroniąca dzieci przez ograniczającą rozwój tego indywidualizmu przemocą i wykorzystaniem seksualnym. Kultury tradycyjne, pierwotne za pomocą rytuałów inicjacyjnych wprowadzają dziecko w świat wspólnoty, w której nie ma indywidualizmu. Kilkadziesiąt lat temu zjawiska te były obiektem brutalnych interwencji kultury europejskiej i jej systemu opieki społecznej w tradycyjne zachowania tubylców. W związku z tym, że nie przyniosły oczekiwanych rezultatów, zostały porzucone. Niestety wraz z takim przemysłem dobrych intencji i rzekomej troski o niewinność dziecka do Australii ściągnęły tłumy białych przestępców seksualnych. Są odpowiedzialni za instytucjonalną pedofilię, która ufundowała praktycznie każdy sierociniec w Australii. Skutek to najwyższe i daleko przewyższające wszystkie inne kultury zachodnie statystyki przestępstw seksualnych wobec nieletnich i ogromne programy rządowe skierowane na pomoc ofiarom.
Jeśli w prywatnej praktyce w Europie i USA czasem spotykałem się z ofiarami przemocy seksualnej w okresie dzieciństwa, to w Australii jest to codzienna praktyka kliniczna. Statystyki kryminalne pokazują, że biali Australijczycy są największymi na skalę globalną konsumentami pornografii dziecięcej. Wyprzedzają i daleko pozostawiają w tyle USA i UK. W Europie kontynentalnej to zjawisko niszowe.
Ciekawym przykładem jest znany pedofil, laureat nagrody Nobla Carleton Gajdusek. To Amerykanin, który swoimi badaniami nad kanibalizmem i chorobami przenoszonymi za jego pomocą w kulturach papuaskich przyczynił się do odkrycia prionów. Niestety, wszystkie dzieci, z którymi pracował ...adoptował i zabrał do USA w ramach formalnego przysposobienia. Pod koniec życia, niektóre z nich zaczęły w końcu opowiadać o prawdziwej naturze tych adopcji. Noblista skazany za pedofilię był broniony przez kolejnego znanego homoseksualistę i neurologa - autora znanej w Polsce książki o "Mężczyźnie, który pomylił swoją żoną z kapeluszam" - Olivera Sacksa. Dopiero niedawno i po śmierci obu dewiantów New Yorker opublikował obszerny artykuł o horrorach, przez które musiały przejść dzieci "adoptowane" przez takich naukowców.
Australia to ciekawy przykład kultury ekstremalnej przemocy seksualnej. Do dziś mimo ogromnych środków zaradczych zainwestowanych przez rząd federalny wydaje się nie być zdolna otrząsnąć się ze skutków tej wybuchowej mieszanki. To miszmasz tradycyjnych rytuałów inicjacji seksualnej i zachodniej interwencji, która sprowadziła regularnych białych pedofilów i rozwinęła przemysł sierocińców na skalę nieznaną w innych kulturach zachodnich. W Australii nie ma sierocińca, który nie musiałby w końcu wypłacić odszkodowań za notoryczną pedofilię.
Do dziś Australia to także kultura, która nie potrafiła rozwinąć praktyki - typowej dla zachodniej kultury - flirtu i romantycznej miłości. W efekcie większość białych Australijczyków importuje swoje partnerki z krajów trzeciego świata, uzależniając je od siebie i czyniąc ofiarami przemocy domowej typowej dla takich związków. Zemsta takich kobiet bywa spektakularna.
Lektury i inspiracje:
Wzory kultury - Ruth Benedict - przewodnik po wzorach kultury i ich różnorodności. Wprowadza rozróżnienie na kultury oparte na poczuciu winy (zachodnie) oraz wstydzie (wschodnie). Teoria rozwinięta potem przez innych antropologów o koncepcję kultur, w których kontrola społeczna opiera się na strachu (kultury pierwotne).
Chryzantema i miecz - Ruth Benedict - arcydzieło amerykańskiej antropologii stosowanej i faktycznie zastosowanej. Opracowanie na temat kultury japońskiej napisane na zlecenie rządu USA na potrzeby wojny z Japonią. Napisane bez jednej wizyty w Japonii, wyłącznie na podstawie analizy artefaktów kultury japońskiej dostępnych przed II Wojną Światową w USA. Historyczny bestseller w zazdrosnych Chinach. Przez samych Japończyków uznana, za bardzo trafne opracowanie.
The culture map - Erin Meyer - bestseller w księgarniach największych lotnisk na świecie. Ogromne uproszczenie ale bezcenne wprowadzenie dla psychologów zagubionych w tranzycie i szukających kasy i pracy w nowych warunkach kulturowych.
Culture-bound syndromes in Aboriginal Australian populations - Tracy Westerman - Clinical Psychologist, Vol. 73/2020
Handbook of multicultural mental health - I. Cuéllar & F. A. Paniagua